Postmenopauze: wat gebeurt er na de menopauze?

De postmenopauze is de periode ná de menopauze. Omdat die twee woorden op elkaar lijken, worden ze vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet hetzelfde. De menopauze is één moment: je allerlaatste menstruatie. De postmenopauze is alles wat daarna komt.

Het verschil is praktisch relevant. In de perimenopauze schommelen je hormonen sterk; in de postmenopauze zijn ze juist laag en tamelijk stabiel. Dat verklaart waarom veel vrouwen deze fase als rustiger ervaren, terwijl bepaalde klachten die met een blijvend laag oestrogeenniveau te maken hebben juist kunnen aanhouden.

De postmenopauze is geen aandoening en geen fase die je moet doorstaan. Het is de normale situatie voor de rest van je leven, met een aantal aandachtspunten die het waard zijn om te kennen.

Formeel begint de postmenopauze zodra je twaalf maanden achter elkaar geen menstruatie meer hebt gehad. Pas op dat punt wordt de menopauze vastgesteld — altijd achteraf, want je weet vooraf niet welke bloeding de laatste is.

Gemiddeld ligt de menopauze in Nederland rond de 51 jaar, maar de spreiding is groot. Ook een medische oorzaak kan de fase eerder inleiden, bijvoorbeeld na het verwijderen van de eierstokken of na bepaalde behandelingen. In dat geval kan de overgang veel abrupter verlopen.

Gebruik je hormonale anticonceptie, dan kan het lastiger zijn om vast te stellen wanneer je laatste eigen menstruatie was. Je huisarts kan meedenken over wat in jouw situatie logisch is.

Je eierstokken laten geen eicellen meer rijpen. Daardoor produceren ze vrijwel geen oestradiol (de sterkste vorm van oestrogeen) en geen progesteron meer. Je lichaam maakt daarna nog wel een kleine hoeveelheid zwakker oestrogeen aan, onder andere in vetweefsel.

Omdat de eierstokken niet meer reageren, blijven de aansturende hormonen FSH en LH juist hoog. Dat is de reden dat een bloedtest in deze fase betrouwbaarder is dan in de perimenopauze, waar waarden van dag tot dag verschillen.

Oestrogeenreceptoren zitten door je hele lichaam: in botten, bloedvaten, blaas, huid, slijmvliezen en hersenen. Een blijvend lager oestrogeenniveau werkt daardoor breed door, en dat verklaart waarom sommige veranderingen pas in de postmenopauze duidelijk worden.

Ja. Het idee dat klachten stoppen zodra je menstruatie weg is, klopt niet voor iedereen. Opvliegers en nachtzweten houden bij een deel van de vrouwen nog jaren aan, en klachten die samenhangen met droger slijmvlies — vaginale droogheid, pijn bij vrijen, vaker blaasontsteking — beginnen juist vaak pas in deze fase.

Tegelijk merkt een ander deel van de vrouwen dat het rustiger wordt: stemmingswisselingen en cyclusgebonden klachten verdwijnen doordat de hormonale schommelingen wegvallen.

Wil je een volledig overzicht van wat er allemaal onder overgangsklachten valt en wat eraan te doen is? Dat staat op onze pagina over overgangsklachten; hier gaan we alleen in op wat er ná de menopauze anders is.

Het verloop verschilt sterk per vrouw. Uit onderzoek blijkt dat opvliegers bij een deel van de vrouwen binnen enkele jaren afnemen, terwijl ze bij anderen tien jaar of langer aanhouden. Er is geen vast schema en geen leeftijd waarop het bij iedereen stopt.

Wat wél verandert, is het karakter van de klachten. Waar de perimenopauze vooral wordt gekenmerkt door onvoorspelbaarheid, gaat het in de postmenopauze meer om de gevolgen van een blijvend lager oestrogeenniveau. Klachten worden daardoor vaak stabieler, maar niet automatisch minder.

Herken je jezelf niet in het beeld dat je om je heen hoort? Dat is normaal. De variatie tussen vrouwen is in deze fase groter dan het gemiddelde suggereert.

Naast klachten verandert er iets in je gezondheidsprofiel. Een aantal punten waar je vóór de menopauze weinig aan hoefde te denken, wordt nu belangrijker. Zie onderstaand overzicht als een kompas, niet als een lijst waar je alles tegelijk mee moet.

Je hoeft niets radicaals te veranderen. In deze fase levert consistentie meer op dan intensiteit — kleine gewoontes die je jarenlang volhoudt hebben het grootste effect.

De belangrijkste regel in deze fase: vaginaal bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest, is nooit normaal. Ook als het weinig is of eenmalig. Laat dit altijd beoordelen — in de meeste gevallen is de oorzaak onschuldig, maar het hoort onderzocht te worden.

Maak ook een afspraak bij klachten die je dagelijks leven raken, bij pijn bij het vrijen of terugkerende blaasklachten, bij somberheid die aanhoudt, en als je wilt weten of behandeling met hormonen in jouw situatie passend en veilig zou zijn.

Deze pagina geeft algemene informatie en is geen medisch advies. Je huisarts kijkt naar jouw voorgeschiedenis en kan meewegen wat hier niet in te vangen is.