Overgangsklachten: wat ze zijn, waarom ze ontstaan en wat kan helpen

In de jaren rond de overgang werken je eierstokken minder regelmatig. De productie van oestrogeen en progesteron daalt niet in een nette lijn, maar schommelt: de ene cyclus is de oestrogeenpiek hoog, de volgende laag. Juist die wisselingen worden in onderzoek in verband gebracht met klachten.

Oestrogeenreceptoren zitten door je hele lichaam — in bloedvaten, botten, blaas, huid, darmen, gewrichten en hersenen. Dat verklaart waarom klachten zo breed en zo verschillend kunnen zijn, en waarom veel vrouwen ze eerst niet met de overgang in verband brengen.

Daar komt de levensfase bovenop: werk, opgroeiende kinderen, ouder wordende ouders en minder slaap. Hormonale verandering en levensomstandigheden versterken elkaar. Hoe je klachten ervaart, verschilt daardoor sterk per persoon.

Klachten vallen grofweg in vier groepen: lichamelijke klachten, slaap- en energieklachten, klachten in hoofd en stemming, en klachten rond intimiteit en blaas. De meeste vrouwen herkennen er meerdere tegelijk, wisselend per maand.

Hieronder vind je per groep de meest genoemde klachten en een eerste stap. Wil je alleen snel afvinken wat je herkent, gebruik dan de checklist.

Dit zijn de klachten die vrouwen het snelst herkennen, omdat ze zichtbaar en voelbaar zijn.

Slaap is de klacht die andere klachten versterkt. Wie beter slaapt, ervaart doorgaans ook minder prikkelbaarheid en brain fog.

Prikkelbaarheid, angst, somberheid en brain fog zijn geen karakterfouten. Ze horen bij hormonale schommelingen, slaaptekort en een overvolle levensfase tegelijk.

Vaginale droogheid, pijn bij vrijen en vaker plassen komen veel voor en worden zelden besproken. Ze verdwijnen meestal niet vanzelf, maar zijn goed te behandelen — vaak met lokale middelen via je huisarts.

Er bestaat geen aanpak die bij iedereen hetzelfde werkt. Wat in richtlijnen en onderzoek terugkomt, is dat leefstijl bij veel vrouwen verlichting geeft, en dat er daarnaast reguliere medische behandelingen bestaan wanneer klachten het dagelijks leven belemmeren.

Leefstijl komt neer op een beperkt aantal dingen: voldoende eiwit en vezels bij elke maaltijd, twee keer per week krachttraining aangevuld met dagelijks bewegen, vaste slaap- en wakkertijden in een koele slaapkamer, en het beperken van alcohol en late cafeïne. Ook stressregulatie telt mee, omdat slaap en temperatuurregulatie daar gevoelig voor zijn.

Medisch zijn er onder meer hormonale behandelingen en lokale oestrogeen bij vaginale klachten, en niet-hormonale opties wanneer hormonen niet passend of gewenst zijn. Wat voor jou geschikt is, hangt af van je klachten en je medische voorgeschiedenis; die afweging maak je met je huisarts.

Deze pagina geeft algemene informatie en is geen diagnose. Overleg met je huisarts is in elk geval verstandig als klachten je werk, relatie of dagelijks functioneren belemmeren, of als je twijfelt of ze bij de overgang horen.

Neem daarnaast contact op bij hevig of langdurig bloedverlies, bloedverlies na een jaar zonder menstruatie, aanhoudende somberheid of angst, of nieuwe klachten zoals hartkloppingen of pijn op de borst die je nog niet hebt laten beoordelen. Klachten vóór je 40e verdienen altijd apart onderzoek.

Kies maximaal twee klachten die je leven het meest beïnvloeden. Meet ze twee weken, pas één ding tegelijk aan en evalueer. Zo weet je wat werkt in plaats van dat je alles tegelijk probeert.