Wat komt vóór de perimenopauze? De fases van de overgang helder uitgelegd

Gezaghebbende bronnen zoals de WHO, de NHS en de Nederlandse huisartsenrichtlijn beschrijven de overgang in grote lijnen met dezelfde volgorde. Het helpt om die volgorde één keer helder voor je te zien, want de meeste verwarring ontstaat doordat termen door elkaar worden gebruikt.

De volgorde ziet er zo uit:

Let op één ding dat vaak misgaat: de menopauze zelf is geen fase van jaren. Het is een medische mijlpaal — één moment dat je pas achteraf kunt aanwijzen. Wat mensen in het dagelijks leven de menopauze noemen, is meestal de perimenopauze of de hele overgang.

De fase voor perimenopauze is simpelweg je reproductieve levensfase: de periode vanaf je eerste menstruatie waarin je cyclus doorgaans regelmatig verloopt en de eisprong meestal voorspelbaar plaatsvindt. Er zijn in die jaren natuurlijk schommelingen — door stress, ziekte, anticonceptie, zwangerschap of borstvoeding — maar dat zijn geen aanloopfases naar de overgang.

Medische bronnen benoemen geen aparte, algemeen erkende hormonale tussenfase tussen de reproductieve fase en de perimenopauze. Online kom je die soms wel tegen, met namen die klinisch klinken maar geen basis hebben in richtlijnen. Dat maakt het onnodig ingewikkeld — en het kan ervoor zorgen dat je klachten aan de overgang toeschrijft terwijl er iets anders speelt.

Praktisch betekent dit: je hoeft niet elke periode van je leven een hormonaal label te geven. Wat telt, is of je cyclus en je klachten in een patroon veranderen — dat markeert de start van de perimenopauze, niet je leeftijd op zich.

Premenopauze betekent letterlijk: vóór de menopauze. En daar zit precies het probleem, want dat kan twee dingen betekenen.

In veel medische teksten wordt premenopauze gebruikt voor de hele periode vanaf je eerste menstruatie tot aan je laatste menstruatie — dus inclusief de perimenopauze. In populair taalgebruik, en op veel websites, wordt de term juist gebruikt voor de jaren vlak vóór de overgang, alsof het een eigen fase met eigen klachten is. Die twee betekenissen spreken elkaar tegen.

Omdat de term zo wisselend wordt gebruikt, kiezen de meeste actuele richtlijnen ervoor om hem te vermijden. De NHS, NICE en de NHG-Standaard werken met de heldere indeling perimenopauze — menopauze — postmenopauze. Dat is minder verwarrend, omdat elke term daarin één betekenis heeft.

Ons advies: kom je het woord premenopauze tegen, kijk dan altijd hoe de bron hem definieert. Gaat het over klachten en een veranderende cyclus in de aanloop naar je laatste menstruatie, dan bedoelt men doorgaans wat medisch de perimenopauze heet.

De perimenopauze is de overgangsfase waarin de eierstokken minder regelmatig gaan werken. Oestrogeen en progesteron schommelen sterker, waardoor je cyclus korter, langer, lichter of heviger kan worden en klachten als opvliegers, slechter slapen, stemmingswisselingen of minder energie kunnen ontstaan.

Deze fase kan bij de een een jaar duren en bij de ander meerdere jaren. Je menstrueert in deze periode nog — menstrueren sluit de perimenopauze dus niet uit.

Een volledig overzicht van deze fase, met symptomen, duur en wat kan helpen, staat op onze uitgebreide pagina over de perimenopauze.

Dit is het verschil dat de meeste verwarring wegneemt. Perimenopauze versus menopauze gaat namelijk over periode versus moment:

Kort gezegd: je kunt jaren in de perimenopauze zitten, maar je menopauze duurt precies één dag — die je pas een jaar later kunt aanwijzen.

Er is geen vaste startleeftijd. Bij veel vrouwen worden de eerste veranderingen ergens in de veertiger jaren merkbaar, met de laatste menstruatie gemiddeld rond 51 jaar — maar de spreiding daaromheen is groot en volstrekt normaal.

De leeftijds- en timingvraag behandelen we uitgebreid in een apart artikel: wanneer begint de perimenopauze en op welke leeftijd?

Meestal is dat niet met één test of één symptoom vast te stellen. In de perimenopauze schommelen hormoonwaarden zo sterk dat een enkele bloedtest vaak weinig zegt; richtlijnen zoals NICE adviseren daarom om bij vrouwen boven de 45 jaar in de eerste plaats naar het klinische beeld te kijken.

Wat artsen meewegen, is vooral de combinatie van een aantal dingen:

Zelf een paar maanden je cyclus, slaap en klachten bijhouden geeft vaak meer houvast dan een losse meting — en het helpt je huisarts een patroon te zien in plaats van momentopnames.

Achteraf gezien is één grens wel scherp: pas als je twaalf maanden geen menstruatie hebt gehad, is de menopauze een feit en ben je postmenopauzaal.

De overgang is geen ziekte en lang niet iedereen heeft hulp nodig. Toch zijn er situaties waarin een beoordeling door je huisarts passend is. Bronnen als de NHS, NICE, ACOG en de NHG-Standaard noemen onder andere:

Twijfel je of jouw klachten bij deze fase horen? Dan mag je het gewoon voorleggen. MenoCircle geeft algemene informatie en stelt geen diagnose.