Overgang na een baarmoederverwijdering: wat verandert er wel en niet?

De baarmoeder herbergt een zwangerschap en zorgt voor de menstruatie. De hormonen oestrogeen en progesteron komen echter niet uit de baarmoeder, maar uit de eierstokken. Dat is de kern van dit onderwerp: je kunt de baarmoeder missen en hormonaal gewoon doorlopen zoals je zou doen.

Bij een baarmoederverwijdering (hysterectomie) blijven de eierstokken vaak zitten. Soms worden ze meeverwijderd, bijvoorbeeld bij bepaalde aandoeningen of een verhoogd risico. Ook kan er een eierstok verwijderd zijn en de andere niet.

Je hormonen schommelen dan gewoon door en je komt vermoedelijk rond dezelfde leeftijd in de overgang als je zonder operatie zou zijn gekomen. Onderzoek laat zien dat de overgang bij een deel van de vrouwen na een baarmoederverwijdering wat eerder kan optreden, maar dat verschil is gemiddeld beperkt en zegt weinig over jouw individuele verloop.

Het lastige is de herkenning. Je hebt geen menstruatiepatroon meer om op te letten, dus je moet het doen met andere signalen: opvliegers, nachtzweten, slechter slapen, stemmingswisselingen, vaginale droogheid, gewrichtsklachten. Precies daarom is het bijhouden van klachten hier extra nuttig.

Dan is er geen geleidelijke afbouw. De hormoonproductie stopt abrupt en veel vrouwen merken binnen enkele dagen tot weken opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen of stemmingsklachten. Die klachten zijn gemiddeld heftiger dan bij een natuurlijke overgang, juist omdat het lichaam geen tijd krijgt om zich aan te passen.

Gebeurt dit voor je 45e, dan is extra medische aandacht gebruikelijk, onder meer voor botdichtheid en hart- en vaatgezondheid. Je gynaecoloog of huisarts bespreekt in dat geval met je welke behandeling passend is. Dat is nadrukkelijk maatwerk.

Leeftijd bij de operatie, wat er precies verwijderd is, de reden van de operatie, eerdere behandelingen zoals chemotherapie, roken en erfelijke aanleg spelen allemaal mee. Twee vrouwen met dezelfde ingreep kunnen daardoor een heel ander verloop hebben.

Vergelijk jezelf dus niet te snel met een vriendin of met verhalen online. Nuttiger is bijhouden wat jij merkt: welke klachten, hoe vaak, hoe zwaar en sinds wanneer.

De aanpak bij klachten verschilt niet wezenlijk van die bij een natuurlijke overgang: slaap zoveel mogelijk beschermen, krachttraining voor spieren en botten, voldoende eiwit, alcohol en cafeine bewust doseren als je merkt dat ze opvliegers uitlokken, en aandacht voor stress.

Zijn je klachten hinderlijk of kwamen ze abrupt na een operatie, wacht dan niet af tot het vanzelf overgaat. Er zijn behandelopties, en welke passend zijn hangt onder meer af van of je baarmoeder nog aanwezig is.

Neem contact op als je klachten kort na de operatie ontstaan en je leven beinvloeden, als je niet weet wat er precies verwijderd is, als je jonger dan 45 was bij verwijdering van de eierstokken, of als je twijfelt of je klachten wel bij de overgang horen. Ook bij aanhoudende somberheid of angst is contact verstandig.