Vervroegde overgang (POI): wat het betekent en wanneer je het laat beoordelen

De overgang is de periode waarin je eierstokken minder eicellen en minder hormonen produceren. Gemiddeld valt de laatste menstruatie rond 51 jaar. Gebeurt dat tussen ongeveer 40 en 45 jaar, dan noemen artsen dat een vervroegde of vroege overgang. Ligt de laatste menstruatie voor het 40e levensjaar, dan wordt de term POI gebruikt: primaire ovariele insufficientie.

POI betekent letterlijk dat de eierstokken eerder dan verwacht onvoldoende werken. Het woord insufficientie klinkt definitief, maar in de praktijk kan de eierstokfunctie bij POI soms nog wisselen: er zijn vrouwen bij wie de menstruatie tijdelijk terugkeert. Dat maakt zelf conclusies trekken lastig en een medische beoordeling juist waardevol.

Inhoudelijk lijken de klachten sterk op elkaar. Opvliegers, slecht slapen, stemmingswisselingen, een veranderende cyclus en vaginale droogheid komen bij beide voor. Het verschil zit vooral in leeftijd, duur en context.

Omdat je bij een vroege overgang langer leeft met lagere oestrogeenspiegels, kijken artsen serieuzer naar de gevolgen op lange termijn, zoals botdichtheid en hart- en vaatgezondheid. Daarnaast speelt vaak iets wat bij een overgang rond je 50e minder aan de orde is: een eventuele kinderwens. Ook psychisch is het verschil groot. Op je 38e horen dat je in de overgang bent, is iets anders dan datzelfde bericht op je 51e.

Er is geen enkel signaal dat op zichzelf bewijst dat je vroeg in de overgang komt. Het gaat om een patroon dat blijft bestaan, terwijl je nog relatief jong bent. Vooral veranderingen in de cyclus wegen mee.

Uitblijvende menstruaties kunnen veel oorzaken hebben: zwangerschap, schildklierproblemen, een verhoogd prolactinegehalte, sterk gewichtsverlies, intensieve sport, stress of medicatie. Sommige daarvan zijn goed behandelbaar. Als je zelf besluit dat het de overgang zal zijn, blijft zo iets onopgemerkt.

Bij vrouwen onder de 45 jaar met aanhoudend uitblijvende of sterk veranderde menstruaties is bloedonderzoek wel zinvol, meestal het hormoon FSH in combinatie met andere bepalingen, vaak herhaald na enkele weken. Boven de 45 jaar voegt zo een test meestal niets toe, omdat het klachtenpatroon dan al voldoende zegt.

Wordt een vroege overgang vastgesteld, dan bespreekt je arts met je wat dat betekent voor botten, hart en vaten, voor eventuele kinderwens en welke behandelopties passend zijn. Die afweging is persoonlijk en hoort in de spreekkamer thuis, niet op een website.

De basis is bij een vroege overgang niet anders dan bij een overgang op gemiddelde leeftijd, maar de winst is groter omdat je er langer profijt van hebt. Belastende beweging en krachttraining ondersteunen je botten, voldoende eiwit helpt je spiermassa behouden en niet roken scheelt zowel voor je botten als voor je hart en vaten.

Houd daarnaast bij wat je merkt. Een simpel overzicht van je cyclus en je klachten over twee of drie maanden maakt het gesprek met je huisarts veel concreter dan een losse beschrijving in de spreekkamer.

Neem contact op als je onder de 45 jaar bent en je menstruatie drie maanden of langer uitblijft zonder duidelijke verklaring, als je onder de 40 bent en overgangsachtige klachten herkent, of als je een eierstokoperatie of oncologische behandeling hebt gehad en nu klachten krijgt. Ook bij een kinderwens is eerder contact verstandig dan later.